Nasza strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych, reklamowych oraz funkcjonalnych. Dzięki nim możemy indywidualnie dostosować stronę do twoich potrzeb. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo ma możliwość wyłączenia ich w przeglądarce, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje.

Świat zamknięty w liczbach. Znaczenie cyfry 5 w chińskiej kulturze

Kultura
Typography

Liczby są całkowitym abstraktem, używanym do opisu albo kolejnych pojęć abstrakcyjnych,  jak i całkiem fizycznych. Od czasu ich wynalezienia fascynują człowieka, bez względu na epokę w której żyje czy szerokość geograficzną, na której się znajduje.

Stąd mają zarówno wymiar praktyczny, jak i oczywiście symboliczny, uwarunkowany poprzez różnorakie teksty kultury, tak jak kolory. Każda cyfra i wiele liczb ma swoje symboliczne znaczenie, na przykład w kulturze europejskiej ważne są liczebniki dziesięć, sto, tysiąc i milion jako odwzorowanie pełni oraz w niektórych przypadkach mnogości, uwarunkowane poprzez powszechne użycie systemu metrycznego. Duży wpływ na symbolikę liczb mają dzieła kultury. Przykładowo w Biblii siedem funkcjonuje jako symbol mocy Boga, zaś sześć utożsamia się z Jego przeciwnikiem, szatanem, stąd negatywne skojarzenia związane z liczbą trzynaście, będącą sumą tych dwóch cyfr. Nie inaczej ma się sprawa z kulturą chińską, gdzie każda cyfra oraz wiele liczb ma swoje miejsce w skomplikowanej kosmologii. Jedną z najczęściej pojawiających się w pochodzących z Państwa Środka dziełach jest cyfra pięć, z którą wiąże się wiele idei i sposobów uporządkowania fizycznego świata.

Najważniejsza idea, z jaką związana jest cyfra pięć, to teoria pięciu elementów (wǔ xíng 五行), opracowana w okresie Walczących Królestw (475-221 r. p.n.e.) przez myśliciela o nazwisku Zōu Yǎn (邹衍), twórcę innej fundamentalnej szkoły filozoficznej yīny i áng (Yīnyángjiā 阴阳家). Pojawia się wraz z innymi wiodącymi w Chnach prym systemami filozoficznymi, takimi jak konfucjanizm czy taoizm. Teoria pięciu elementów nie jest sama w sobie żadnym systemem filozoficznym, ale stanowi próbę usystematyzowania elementów przyrody w określony porządek, kwalifikując każdą rzecz lub istotę do jednej z pięciu kategorii (xíng 'żywioł faza'), którym odpowiadają odpowiednie symbole i znaczenia. Podstawowy podział dotyczy pięciu składników przyrody, nazywanych żywiołami. W kręgu cywilizacji zachodniej świat materialny dzieli się na cztery żywioły, którymi są ziemia, ogień, powietrze oraz woda, czasem występuje także energia, której zadanie polega na ożywianiu istot i przedmiotów składających się z owych elementów. Nie stanowi ona jednak żywiołu, ale coś w rodzaju siły napędowej wszechświata, zmuszając każdą jego cząstkę do podjęcia aktywności oraz oddziaływania na kolejne cząstki, tworząc czas. W kosmologii chińskiej wymienia się pięć żywiołów: wodę (shuǐ 水) , ogień (huǒ 火), ziemię (tǔ 土), drewno (mù 木) oraz metal (jīn 金), związanych z równowagą pomiędzy dwiema przeciwnymi, acz uzupełniającymi się siłami – yīn i yáng. Każdemu z pięciu elementów przypisywano odpowiedni kolor, kierunek (kolor żółty zarezerwowany jest dla piątego kierunku – środka), planetę, porę roku, a także inne zjawiska lub pojęcia. Z tego powodu cyfra pięć funkcjonuje jako symbol pełni, doskonałości, przemian, zachodzących pomiędzy obiektami związanymi z poszczególnymi żywiołami.

Zgodnie z tą teorią, każdy element ma swoje wady oraz swoje słabości, jest silniejszy od jednego elementu, ale słabszy od drugiego, dlatego podstawą zdobycia mądrości jest rozpoznanie z jakim elementem ma się do czynienia i opracowanie techniki wykorzystania mającego przewagę elementu. Teoria pięciu żywiołów ma szerokie zastosowanie w chińskiej medycynie. Każdy żywioł posiada odpowiadający mu organ oraz część ciała, na przykład wątrobie przypisuje się żywioł drewna. Podczas przepływu przez ciało energia qì (气) napotyka czasem przeszkody, spowodowane brakiem równowagi pomiędzy poszczególnymi elementami, co prowadzi do pojawienia się choroby. Według tej metody leczenia jeśli występuje problem z uchem, należy leczyć je wykorzystując wodę, przypisaną do tej części ciała.

Teorię pięciu elementów w dawniejszych czasach wykorzystywano w celach propagandowych, uzasadniając obalenie rządzącej dynastii układem sił pomiędzy kolejnymi fazami. Jeśli dana rodzina rządząca obrała sobie za symbol kolor żółty, do dobrego tonu należało, by planujący odsunięcie od władzy obecnej dynastii wybrał sobie na znak kolor niebieski. W ten sposób znak 清 stał się nazwą mandżurskiej dynastii Qīng (1644-1911  r.), pragnącej „ugasić” wpływy poprzedniej dynastii, Míng (明, 1368-1644 r.), której nazwisko  明 zawierało w sobie klucz 'słońce' (rì 日), związany z ogniem.

Nie bez znaczenia jest fakt, że Konfucjuszowi (Kǒngzǐ 孔子, 551-479 r. p.n.e.) , uważanemu za na największego filozofa w historii Chin, przypisuje się autorstwo pięciu dzieł, zwanych Pięcioksięgiem konfucjańskim (Wǔjīng 五经), w których zawarto podstawy doktryny, która przez niemal dwa tysiące lat, z nielicznymi przerwami, pełniła funkcję oficjalnej ideologii państwowej. Do Pięcioksięgu zalicza się Księgę pieśni (Shījīng 诗经), Księgę dokumentów (Shūjīng 书经), Księgę rytuałów (Lǐjì 礼记), Księgę przemian (Yìjīng 易经) oraz Kronikę Wiosen i Jesieni (Chūnqiū 春秋). Istnieje także wersja, według której Konfucjuszowi przypisuje się autorstwo sześciu dzieł, aczkolwiek pojęcie Pięcioksięgu konfucjańskiego jest szerzej rozpowszechnione jako oddające całościowy i pełny charakter nauk jego autora. Znamienne jest też, iż Konfucjusz miał uważać za wyjątkowo ważne Pięć Cnót (Wǔcháng 五常), czyli pięć cech charakteru, najbardziej fundamentalnych dla prawidłowego funkcjonowania społeczeństwa. Są to: rén (仁–'humanitaryzm'), yì (义–'sprawiedliwość/ praworządność'), lǐ (礼–'rytuał'), zhì (智–'mądrość') i xìn (信–'zaufanie').

Wśród pozostałych aspektów natury lub kultury, które według tradycji zawierają pięć elementów, wymienić można pięć widzialnych planet (wǔxīng 五星), w języku chińskim biorącym swoje nazwy właśnie od nazw żywiołów (Merkury 水星, Wenus 金星, Mars 火星, Jowisz 木星, Saturn 土星), pięć Świętych Gór (Wǔyuè 五岳), pięć kierunków świata, pięć metali szlachetnych (wǔjīn 五金), pięć narządów zmysłów (wǔguān 五官), pięć głównych smaków (wǔwèi 五味) oraz wiele, wiele innych. Teoria pięciu elementów ostatnimi laty zdobywa rozgłos, często występując  w popularnych również na Zachodzie kreskówkach produkcji japońskiej, takich jak Naruto czy Beyblade, jednak w nieco zmienionej formie, gdyż na wzór zachodni coraz powszechniej element drewna wymienia się na element powietrza (气), który oznacza też energię, przenikającą wszelkie istoty ożywione i przedmioty. Jest to kolejny przykład, kiedy cywilizacja europejska przenika do elementów kultury Chin, coraz chętniej absorbującej obce wzorce.